มดลูกอักเสบ (Pyometra) ในแมวตัวเมีย

ความเสี่ยงที่เจ้าของแมวต้องรู้และวิธีป้องกัน

มดลูกอักเสบ หรือ Pyometra คือ การติดเชื้อแบคทีเรียและสะสมหนองในโพรงมดลูกของแมวตัวเมีย ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่อาจอันตรายถึงชีวิตหากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที ทั้งนี้การทำหมันแมว (ovariohysterectomy หรือ spay) เป็นวิธีป้องกันที่ได้ผลที่สุดและช่วยตัดความเสี่ยงนี้ออกไปโดยสิ้นเชิง

สาเหตุของ มดลูกอักเสบ ในแมว

มดลูกอักเสบ เกิดจากปัจจัยร่วมกันของ การเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนหลังติดสัดของแมวตัวเมีย และการติดเชื้อแบคทีเรีย (บ่อยครั้งเป็นเชื้อ Escherichia coli; E. coli) ที่แทรกจากช่องคลอดเข้าสู่มดลูกในช่วงที่มดลูกมีการเปลี่ยนแปลง เช่น ระยะ luteal ที่มีฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนสูง ซึ่งกระตุ้นการสร้างเยื่อบุที่ผิดปกติ (cystic endometrial hyperplasia) ทำให้เกิดสภาพแวดล้อมเอื้อต่อการติดเชื้อ รวมถึงระดับค่า pH ที่เอื้อต่อการเติบโตของแบคทีเรีย

ลักษณะอาการที่มักพบของแมวที่มีภาวะมดลูกอักเสบ

อาการของ pyometra ในแมวสามารถแตกต่างกันตามชนิดว่าเป็นมดลูกอักเสบแบบเปิด หรือ มดลูกอักเสบแบบปิด (open vs closed pyometra) แต่อาการที่พบบ่อยได้แก่:

เบื่ออาหาร ซึม เหนื่อยง่าย (lethargy, depression)
การดื่มน้ำมากและปัสสาวะบ่อยผิดปกติ (polydipsia/polyuria)
Hagman, Ragnvi. (2018). Pyometra in Small Animals.
มีของเหลวหรือหนองไหลจากช่องคลอด (ในกรณี open pyometra) แต่ในกรณี closed pyometra อาจไม่มีการไหล ทำให้อาการทรุดและแย่ลงอย่างรวดเร็วเพราะหนองถูกกักเก็บไว้ในมดลูก

ท้องบวมหรือท้องขยาย (distended abdomen) อาเจียน มีไข้ หรือสภาวะช็อคในรายที่ติดเชื้อรุนแรง

หากพบอาการเหล่านี้ ควรพาน้องแมวไปพบสัตวแพทย์ทันทีเพราะเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบวินิจฉัยและรักษา

การวินิจฉัย มดลูกอักเสบ ในแมว

สัตวแพทย์มักใช้การตรวจร่างกายร่วมกับการตรวจเลือด (CBC) เพื่อประเมินการติดเชื้อและภาวะทั่วไป และใช้ภาพวินิจฉัยเช่น อัลตร้าซาวด์ช่องท้อง เพื่อมองเห็นขนาดของมดลูกที่ขยายผิดปกติและการสะสมของหนองในมดลูก นอกจากนี้การเก็บตัวอย่างจากของเหลวในมดลูกเพื่อนำไปเพาะเชื้ออาจช่วยระบุชนิดของเชื้อแบคทีเรียและเลือกยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมต่อการรักษาได้

วิธีการรักษา

1) การรักษาโดยการผ่าตัด (Ovariohysterectomy – OVH)

การผ่าตัดเอามดลูกออกเป็น วิธีมาตรฐานและปลอดภัยที่สุดในการรักษาแมวที่มีภาวะมดลูกอักเสบเกือบทุกกรณี โดยเฉพาะเมื่อแมวมีอาการรุนแรงหรือเป็น closed pyometra เพราะการผ่าตัดจะรักษาได้อย่างถาวรและป้องกันการเกิดซ้ำในอนาคต

2) การรักษาทางการแพทย์

ในกรณีที่เจ้าของต้องการเก็บแมวเพื่อการเพาะพันธุ์ หรือในแมวที่มีความเสี่ยงสูงต่อการดมยาสลบ อาจพิจารณาการรักษาทางยาปฏิชีวนะควบคู่กับการใช้ฮอร์โมน ภายใต้การติดตามดูแลเคสอย่างใกล้ชิดของสัตวแพทย์

อัตราการรอดชีวิตและภาวะแทรกซ้อน

หากแมวได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีและเหมาะสม โอกาสรอดมีสูง แต่ในกรณีที่รักษาช้าอาจเกิดภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (sepsis) ภาวะช็อค หรือที่ร้ายแรงที่สุดคือแมวตายได้ ดังนั้นการมาพบสัตวแพทย์ทันทีที่มีอาการจึงเป็นสิ่งสำคัญ

ข้อดีของการทำหมัน (Spay) ในการป้องกัน มดลูกอักเสบ หรือ Pyometra

การทำหมันเอามดลูกออกจะช่วยป้องกันการเกิด pyometra ได้ 100% เพราะอวัยวะที่เสี่ยงติดเชื้อถูกเอาออกแล้ว
นอกจากลดความเสี่ยง pyometra แล้ว การทำหมันแมวตัวเมียยังลดความเสี่ยงมะเร็งเต้านม (เมื่อทำตั้งแต่อายุน้อย) และช่วยควบคุมจำนวนประชากรแมว ไม่ให้มีลูกแมวจำนวนมากที่อาจนำไปสู่ปัญหาแมวจรในอนาคต
สำหรับฟาร์มและผู้เพาะพันธุ์ การวางแผนการผสมพันธุ์และการทำหมันแม่แมวที่เกษียรปลดประจำการแล้ว เป็นการเพิ่มความปลอดภัย และยกระดับคุณภาพชีวิตของแม่แมวด้วยนะคะ

Pyometra เป็นโรคร้ายแรงในแมวตัวเมียที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมนและการติดเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งหากไม่ได้รับการรักษาอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต การผ่าตัดเอารังไข่และมดลูกออก (spay/OVH) เป็นการรักษาถาวรที่ป้องกันภาวะนี้ได้อย่างถาวร ดังนั้นสำหรับผู้เลี้ยงและฟาร์มแมว การทำหมันน้องแมวเมื่อไม่ต้องการเพาะพันธุ์เป็นการดูแลสุขภาพแมวและยกระดับคุณภาพชีวิตของน้องแมวอย่างมีประสิทธิภาพและความรับผิดชอบค่ะ

เอกสารอ้างอิง

Hollinshead F. Pyometra in the queen: To spay or not to spay? 2016. PMC article.
Hagman R. Pyometra in Small Animals. 2018. (ทบทวนทางคลินิก)
Cornell Feline Health Center — Spaying and Neutering (information on pyometra prevention).
Pailler S. et al. Findings and prognostic indicators of outcomes for queens… JAVMA 2022.
PetMD / clinical overviews — Pyometra in Cats: What Is It and How Do Vets Treat It? (overview & prognosis).

มดลูกอักเสบ (Pyometra) ในแมวตัวเมีย