แมวท้องเสีย

ปัจจัยโน้มนำที่ทำให้แมวมีอาการท้องเสีย

เมื่อพิจารณาจากประวัติการรักษาประกอบกับกรณีศึกษาในแมวที่มีอาการท้องเสีย ปัจจัยโน้มนำที่มีส่วนก่อให้เกิดอาการท้องเสียในแมวได้แก่ สภาพแวดล้อม และการเลี้ยงดูเอาใจใส่แมว จากรายงานแมวที่มีอาการท้องเสียโดยส่วนใหญ่พบว่าเป็นแมวที่อยู่ในสภาพแวดล้อมที่แออัด อยู่ร่วมกับแมวหลายตัว (Marks, 2020b) ซึ่งนำไปสู่ความเครียด สุขอนามัยที่ไม่เหมาะสม และระดับภูมิคุ้มกันตก เหล่านี้เปิดโอกาสให้การปนเปื้อน ติดเชื้อ และสาเหตุของการท้องเสียในแมวสามารถแทรกเข้ามาได้อย่างง่ายดาย ดังนั้น สิ่งที่ผู้เลี้ยงแมวควรทราบเพื่อนำไปสู่การดูแลรักษาแมวได้อย่างถูกต้อง ตรงเป้าหมาย และมีประสิทธิภาพมากขึ้นคือ การทราบสาเหตุของการท้องเสีย

ท้องเสียประเภทติดเชื้อ (INFECTIOUS DIARRHEA)

องค์การอนามัยโลก (2017) รายงานนิยามไว้ว่า “It is usually a symptom of gastrointestinal infection, which can be caused by a variety of bacterial, viral and parasitic organisms. Infection is spread through contaminated food or drinking-water, or from person to person as a result of poor hygiene.” กล่าวคือ ท้องเสียประเภทติดเชื้อในแมวมีสาเหตุมาจากการที่แมวได้รับเชื้อที่มีคุณสมบัติแพร่กระจายได้และสามารถติดต่อสู่จากแมวสู่แมวอีกตัวได้ ซึ่งได้แก่ เชื้อไวรัส แบคทีเรีย และปรสิต

ไวรัส

1) ไวรัส Feline Panleukopenia Virus; FPV คือ ไวรัสที่ก่อให้เกิดโรคไข้หัดแมว หรือโรคลำไส้อักเสบในแมว

2) ไวรัสโคโรนาแมว Feline coronavirus; FCoV คือ ไวรัสที่ก่อให้เกิดโรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบติดต่อในแมว (Feline Infectious Peritonitis; FIP) ซึ่งการติดเชื้อไวรัสโคโรนาแมวที่ส่วนลำไส้นำไปสู่โรคทางเดินอาหารและการติดเชื้ออักเสบอื่น ๆ ตามมา

แบคทีเรีย

แบคทีเรียที่ส่งผลต่ออาการท้องเสียในแมวที่สำคัญ ได้แก่ แบคทีเรียกลุ่ม Clostridium ในลำไส้แมว ได้แก่ Clostridium perfringens และ Clostridium difficile ซึ่งส่วนมากพบในอาหารกระป๋อง หรือสิ่งเน่าเสีย

C. perfringens และ C. difficile ก่อให้เกิดอาการท้องเสียเฉียบพลันเป็นระยะเวลาประมาณ 5-7 วัน อย่างไรก็ตามสามารถเกิดกรณีที่เรื้อรังได้เช่นกัน ซึ่งในแมวมีลักษณะอาการท้องเสียเป็นระยะต่อเนื่องทุก ๆ 4-6 สัปดาห์ (Marks, 2020a)

ปรสิต

1) โปรโตซัว

 Giardia spp. เป็นเชื้อโปรโตซัวที่ก่อให้เกิดโรคบิด ปัจจัยโน้มนำของโรคบิดในแมวส่วนใหญ่มาจากการที่แมวสัมผัสแหล่งน้ำที่ปนเปื้อนสิ่งปฏิกูล มูลของสัตว์ที่ติดเชื้อ หรือท่อน้ำทิ้งของมนุษย์ รวมถึงปัจจัยด้านอายุของแมว (Bouzid et al., 2015) โดยผ่านการรับเชื้อเข้าทางปาก (Gruffydd-Jones et al., 2013)

Tritrichomonas foetus เป็นเชื้อโปรโตซัวที่ก่อให้เกิดโรคทริโคโมโนซิส โดยก่อให้เกิดความผิดปกติในบริเวณส่วนลำไส้ใหญ่ของแมว เชื้อ T. foetus ส่วนใหญ่ติดต่อผ่านการสัมผัสมูลของแมวที่มีเชื้อหรือได้รับเชื้อจากการปนเปื้อนของอาหารและน้ำและรับเชื้อเข้าทางปากโดยตรง มักพบควบคู่กับเชื้อ Giardia spp. (จิตรบรรจง ทุมพงษ์, 2018)

2) พยาธิ

พยาธิตัวตืด เป็นพยาธิชนิดหนึ่งในกลุ่มพยาธิตัวแบนที่พบได้บ่อยที่สุด เข้าสู่ร่างกายแมวจากการที่แมวกินปรสิตภายนอก เช่น หมัด หรือสัตว์ที่มีไข่ของพยาธิชนิดนี้เข้าไป(Labuschagne et al., 2018)

พยาธิตัวกลม

• พยาธิไส้เดือน (Ascarids; Toxocara cati) เป็นพยาธิตัวกลมชนิดที่พบได้บ่อยโดยเฉพาะในลูกแมว โดยเฉลี่ยคิดเป็น 1.5-10% จากการติดเชื้อปรสิตทั้งหมด (Zanzani et al., 2014)
• พยาธิปากขอ (Hookworms; Ancylostoma tubaeforme A. braziliense และ Uncinaria stenocephala) เป็นพยาธิที่อาศัยการเกาะและดูดเลือดโฮสต์บริเวณเยื่อเมือกลำไส้เล็กของสัตว์ (Stanley L. Marks and Michael D. Willard, 2018) เข้าสู่ร่างกายผ่านการกินเข้าทางปากหรือไชผ่านผิวหนังเข้าสู่ร่างกาย
• พยาธิแส้ม้า (Whipworm; Trichuris vulpis) เป็นพยาธิที่อาศัยการเกาะและดูดเลือดโฮสต์บริเวณลำไส้ใหญ่ส่วน caecum และ colon ลักษณะอาการได้แก่ ท้องเสียเรื้อรัง ภาวะโลหิตจาง โปรตีนในเลือดต่ำ ร่วมกับอาการซึม อ่อนเพลีย ขนหยาบ หากพยาธิมีจำนวนมากอาจก่อให้เกิดลำไส้อักเสบอย่างรุนแรงร่วมด้วย

ท้องเสียประเภทไม่ติดเชื้อ (NON-INFECTIOUS DIARRHEA)

กรมควบคุมโรคติดต่อ New Hampshire Department of Health and Human Services (2018) รายงานนิยามไว้ว่า “Non-infectious Diarrhea can be caused by toxins (e.g., certain types of food poisoning), chronic diseases, or antibiotics. Non-infectious diarrhea does not spread from person-to-person.” กล่าวคือ ท้องเสียประเภทไม่ติดเชื้อในแมวเป็นลักษณะอาการที่ไม่สามารถแพร่กระจายหรือติดต่อจากแมวสู่แมวตัวอื่น ๆ ได้

อาหาร

ปัญหาทางโภชนาการเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่ก่อให้เกิดอาการท้องเสียในแมว โดยเฉพาะในแมวที่มีปัญหาระบบทางเดินอาหาร การจัดสรรโภชนาการที่เหมาะสมจึงเป็นสิ่งสำคัญเพื่อป้องกันไม่ให้แมวเกิดอาการท้องเสีย หลักโภชนาการยังส่งผลโดยตรงต่อความสมดุลของจุลินทรีย์หรือแบคทีเรียที่มีประโยชน์ในระบบทางเดินอาหารของแมว (Gastrointestinal microbiota; GI) ซึ่งบทบาทของ GI  ยกตัวอย่างเช่น ช่วยในการย่อย ดูดซึมสารอาหาร การขับถ่าย และสังเคราะห์พรีไบโอติกส์ เป็นต้น (Garcia-Mazcorro & Minamoto, 2013) ซึ่งเมื่อ GI อยู่ในภาวะสมดุลส่งผลดีต่อระบบทางเดินอาหารและส่งเสริมสุขภาพของแมวโดยรวม อย่างไรก็ตามเมื่อ GI เกิดเสียสมดุลจากโภชนาการที่เปลี่ยนแปลงหรือการได้รับยาปฏิชีวนะส่งผลให้แมวท้องเสีย ภาวะความไม่สมดุลของแบคทีเรียในระบบทางเดินอาหาร (dysbiosis) ส่งผลให้เกิดความปกติ เช่น แบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ลดลง ทำให้ร่างกายไม่สามารถย่อยสลายเกลือน้ำดี (bile salt) เกิดการหลั่ง colonic fluid ทำให้เกิดอาการท้องเสีย แบคทีเรียชนิดย่อย non-absorbable carbohydrate ลดลง ทำให้ไม่สามารถดูดซึมสารอาหารดังกล่าวทำให้เกิดอาการท้องเสีย เป็นต้น สาเหตุอาการท้องเสียในแมวที่เกี่ยวข้องกับอาหารสามารถแบ่งออกเป็น 2 สาเหตุ ได้แก่ การเปลี่ยนอาหาร และการแพ้อาหาร

สารพิษ

การที่แมวได้รับสารพิษเข้าสู่ร่างกายสามารถเกิดได้จากจากหลายสาเหตุทั้งทางตรงและทางอ้อมผ่านจากซึมผ่านผิวหนัง การสูดดม หรือกินเข้าไป ไม่ว่าจะเป็น น้ำยาหรือสารเคมีที่ใช้ในบ้าน พืชบางชนิด สัตว์มีพิษ ยาฆ่าแมลง หรือแม้กระทั่งการได้รับยาเกินขนาด เป็นต้น

อาการท้องเสียในแมวมีสาเหตุจากภาวะติดเชื้อและไม่ติดเชื้อ ภาวะติดเชื้อที่ ได้แก่ เชื้อไวรัส แบคทีเรีย และปรสิต ภาวะไม่ติดเชื้อ ได้แก่ อาหาร และการได้รับสารพิษ โดยวิธีการรักษาจำเป็นต้องรักษาตามภาวะต้นเหตุ อย่างไรก็ดีจำเป็นต้องรักษาแบบประคองอาการในระหว่างการสืบหาสาเหตุ และให้ยาที่มีความสอดคล้องกับอาการท้องเสียควบคู่กันไป

ทั้งนี้ เมื่อแมวมีอาการท้องเสีย ควรนำไปพบสัตวแพทย์เพื่อวินิจฉัยอาการและสืบหาสาเหตุเพื่อทำการรักษาต่อไป